«Қытай әрқашан белсенді және сындарлы рөл атқарып келеді»     — ШЫҰ Бас хатшысы Нұрлан Ермекбаевпен сұхбат

31 тамыз, онлайн «Халық Газеті» -- 2026 жылғы Шанхай ынтымақтастық ұйымының саммиті Қырғызстан астанасы Бішкекте өтеді. Жақында «Халық Газеті» мен онлайн «Халық Газеті» тілшілеріне берген сұхбатында ШЫҰ Бас хатшысы Нұрлан Ермекбаев әлемдегі ең ірі аймақтық ұйым ретінде ШЫҰ-ның Еуразия мен бүкіл әлемге ықпалы артып келе жатқанын мәлімдеді. «Қытай ШЫҰ-ның дамуында әрқашан белсенді және сындарлы рөл атқарып келеді».

25 жыл бұрын Хуанпу өзенінің жағасында 6 құрылтайшы мүше мемлекет бірлесіп ШЫҰ-ны құрып, қазіргі заманғы халықаралық қатынастарда жаңа тарау ашты. Нұрлан Ермекбаев ШЫҰ-ның 27 елді қамтитын, аумағы кең, біріктірген халқы көп және экономикалық дамуда зор әлеуетке ие үлкен отбасына айналғанын атап өтті. ШЫҰ аясында мүше мемлекеттер саяси, экономикалық, сауда және мәдени салалардағы ынтымақтастықты дамытып, тәуекелдер мен қиындықтарды бірлесіп шешті. Бұл аймақтық тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтауға және тұрақты дамуды ілгерілетуге көмектеседі.

ШЫҰ-ның өсуі мен кеңеюінің «құпиясы» неде? «Әлем елдері, әсіресе Оңтүстік жаһандық елдерінің көпшілігі үшін ШЫҰ құндылықтары мен ұстанымы ерекше тартымдылыққа ие»-, дейді Нұрлан Ермекбаев. Ол өзара сенім, өзара тиімділік, теңдік, кеңесу, әртүрлі өркениеттерді құрметтеу және ортақ дамуға ұмтылумен сипатталатын «Шанхай рухы» ұйымның өсуінің өміршеңдік күші екенін түсіндірді. ШЫҰ әскери одақ та, блокқа негізделген саяси құрылым да емес. Ол одақтаспау, қақтығыспау және үшінші тараптарға бағытталмау қағидаттарын ұстанатын, жаңа типтегі халықаралық қатынастарды құруды жақтады. Ұйымның Бас хатшысы «Дәл осы себепті барған сайын артқан қатысушылар ШЫҰ-ны саяси өзара сенімді нығайту, экономикалық және сауда байланыстарын кеңейту және өзара тиімді ынтымақтастықты нығайту үшін маңызды платформа ретінде қарастырады»-, дейді.

ШЫҰ — Қытай қаласының атымен аталған, Қытайдың қатысуымен құрылған және штаб-пәтері Қытайда орналасқан алғашқы халықаралық ұйым. Нұрлан Ермекбаев ұйым құрылғаннан бері Қытайдың практикалық ынтымақтастық бойынша бірқатар бастамаларды ұсынып, негізгі жетекші рөл атқарғанын атап өтті. 2025 жылы ШЫҰ Тяньцзинь саммиті сәтті өтті. «Саммит ауқымы бойынша ең ірі ғана емес, сонымен қатар ынтымақтастықта жемісті нәтижелер бергені үшін барлығына терең әсер қалдырды» деп атап өтті.

Нұрлан Ермекбаев Тяньцзинь саммиті кезінде ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің көшбасшылары ұйымның алдағы 10 жылдағы ынтымақтастығы мен дамуын бағыттайтын іс-қимыл жоспары ретінде қызмет ететін «ШЫҰ-ның келесі онжылдыққа арналған даму стратегиясын» мақұлдағанын мәлімдеді. Саммит бақылаушы мемлекеттер мен диалог серіктестерін «ШЫҰ серіктестері» бірыңғай санатына біріктіру арқылы ШЫҰ-ның операциялық тетіктерін одан әрі жетілдіріп, нығайтты. Сондай-ақ, ШЫҰ Даму банкін құруды ілгерілету үшін саяси консенсусқа қол жеткізді және «төрт қауіпсіздік орталығын» құрды, бұл шаралар мүше мемлекеттердің жаңа қауіптер мен қиындықтарды шешу мүмкіндігін жан-жақты арттырады, сонымен бірге аймақтық бейбітшілік пен тұрақтылықты тиімдірек сақтайды.

Нұрлан Ермекбаев ШЫҰ-да географиялық ауқымы, мүшелік құрамы, күн тәртібі және ынтымақтастық салалары бойынша терең өзгерістер болғанын атап өтті. Жасанды интеллект, цифрлық экономика және стартаптар сияқты жаңа тақырыптар пайда болып, жаңа ынтымақтастық платформалары құрылып жатыр. Қытайдың энергетика, жасыл индустрия және цифрлық экономиканы қамтитын үш ірі ынтымақтастық платформасын, сонымен қатар ғылыми инновацияларға, жоғары білім беруге және кәсіптік білім беруге арналған үш ынтымақтастық орталықты жариялауы ШЫҰ-ның ұзақ мерзімді қажеттіліктеріне толық сәйкес келеді. «Бұл платформалар мен орталықтардың сәтті енгізілуі және гүлденуі Қытайдың белсенді рөлі мен маңызды үлестерін көрсетеді».

Тяньцзинь саммиті кезінде Төраға Си Цзиньпин «ШЫҰ+» кездесуінде Жаһандық басқару бастамасын да ұсынды. Бастаманы нақ майданда тыңдаған Нұрлан Ермекбаев «Бастама ұсынылғаннан кейін бірден барлық елдердің өкілдерінен қызу қолдау тапқанын»-, атап өтті. Жаһандық басқару бастамасы «Шанхай рухымен» терең үндеседі. Барлығы да халықаралық заңмен басқаруды сақтауға және көпжақтылық тәжірибесіне баса назар аударады, сондықтан да ол «ШЫҰ отбасында» кең қолдауға ие болды.

2026 жылғы ШЫҰ саммиті ашылу алдында тұр. Нұрлан Ермекбаев ШЫҰ тараптары жаһандық маңызы бар әртүрлі нақты мәселелер бойынша пікір алмасып, саясат, экономика, энергетика және азық-түлік қауіпсіздігі сияқты маңызды тақырыптарды талқылайтынын түсіндірді. Сонымен қатар, жасанды интеллект, цифрлық экономика және жасыл экономика сияқты өзекті үрдістер де басты назарда болады. «Биыл ШЫҰ-ның 25 жылдығы. Осы маңызды жылда «ШЫҰ үлкен отбасы» бірлесіп, ынтымақтастықта нақты нәтижелерді алып шығуы керек».