Фань Цзайсюань：Дуньхуан қабырға суреттерін 45 жыл бойы қорғап келе жатқан «мәдени мұра дәрігері»

18 маусым, онлайн «Халық Газеті» -- Қытайдың солтүстік-батысында орналасқан Дуньхуандағы Могао үңгірлерінің тарихы 1600 жылдан асады, онда 45 000 шаршы метр керемет қабырға суреттері бар. Дегенмен бұл ежелгі қабырға суреттерінің де «ауырып» қалатын кездері болады. Дуньхуан академиясының жәдігерлерді қорғау және қалпына келтіру жөніндегі сарапшысы, жасы алпысты алқымдаған Фань Цзайсюань соңғы 45 жыл бойы адамзаттың мәдени мұрасының осы құнды бөлігін қорғап, қабырға суреттердің «дәрігері» болып қызмет етіп келеді.

Қабырға суреттері көбінесе жарылу, қабыршақтану және сілтілі әсерден пайда болған бұзылу сияқты ауруларға оңай ұшырайды. Фань Цзайсюань цикада қанаттары сияқты нәзік пигмент қабаттарының артына желім құю үшін өте жіңішке ине қолданады. Бұл жұмысты атқарғанда қолы дірілдемеуі керек. Ол тек дәстүрлі шеберлікке сүйеніп қана қоймай, сонымен қатар қазіргі заманғы ғылым жетістіктерін де пайдаланады. Қабырға суреттерінің «қатерлі ісігі» деп аталатын сілтіден туындаған бұзылу жағдаймен күресу үшін ол өз командасын тұзды тазартудың маңызды ылғалдылық шегін анықтауға және тұздан тазартылған материалдарын жасауға үйретіп, мәселені шешеді. Зақым өте ауыр болған бір үңгірде оның командасы 8 жыл қатарынан жұмыс істеді.

Фань Цзайсюань үшін қалпына келтіру де мыңжылдыққа созылатын диалог. Майцишань үңгірлеріндегі үш өлшемді боялған мүсіндерді қалпына келтірген кезде, ол тіпті мүсіндердің көзіндегі жандылықты шынайы түрде көрсету үшін анатомия мен психологияны зерттеді. Ол мың жыл бұрынғы қолөнершілерді шынымен «түсіну» арқылы ғана шынайы қалпына келтіруге қол жеткізуге, көрермендер мен мәдени жәдігерлер арасында көпір салуға болады деп санайды.

Фань Цзайсюань өз өмірін осынау шөл далаға арнады. Ол қорғаудың ең жақсы түрі деп заманауи технология мен шеберліктің дәстүрлі рухының үйлесімі екенін үнемі дәріптеп жүреді. Бүгінде ол үңгірлерде қалып қойған ежелгі сұлулықтың болашаққа жетуін қамтамасыз ету үшін үлкен шыдамдылық танытып, қараңғы үңгірлерде жұмысын жалғастыруда.