Қытай даналығы Арал теңізінің экологиялық қалпына келуіне ықпал етеді (3)

8 маусым, онлайн «Халық Газеті» -- Орталық Азияда орналасқан Арал теңізі бұрын әлемдегі төртінші ірі көл болған, бірақ қазір оның көлемі 90%-дан астамға қысқарып, 50 мың шаршы шақырымнан астам шөлге айналған. Бұл теңізді «Орталық Азияның көз жасы» деп атайды.

Соңғы жылдары Қытайдың ғылыми-зерттеу тобы Орталық Азия елдерімен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеп, өз тәжірибесін бөлісіп келеді. 2013 жылы Қытай Ғылым академиясының Шыңжаң экология және география институты Орталық Азияның бірнеше елімен бірлесіп, Қытай Ғылым академиясының Орталық Азия экология және қоршаған орта ғылыми-зерттеу орталығын құрды. Бас кеңсесі Өзбекстанның астанасы Ташкент қаласында орналасып, сонымен қатар Қазақстан, Қырғызстан және Тәжікстанда филиалдары ашылды. Қытай және шетелдік сарапшылар осы ғылыми-зерттеу орталығын ынтымақтастық алаңы ретінде пайдаланып, құрғақ аймақтардағы су ресурстарын қорғау, шөлейттенумен күрес, сортаң жерлерді қалпына келтіру және экологиялық қалпына келтіру салаларында жұмыс атқарып келеді.

Арал теңізінің экологиялық мәселелеріне қатысты қытайлық ғылыми топ толық су алабын ғылыми зерделеу арқылы аймақта экология, жерүсті суы, жерасты суы және тұзды шаңды дауылдар сияқты 80-нен астам бақылау бекетін орнатып, оларды жоғары ажыратымдылықтағы қашықтан зондтау технологиясымен үйлестіре отырып, Арал теңізінің тартылу процесі мен оның себептеріне жүйелі талдау жасады.

Шыңжаң экология және география институтының директоры Чжан Юаньминнің айтуынша, қолданбалы деңгейде қытайлық тарап Шыңжаңдағы сортаң жерлерді қалпына келтіру тәжірибесін жергілікті жерге енгізіп, сортаңға төзімді өсімдіктер бағын салуға көмектескен. Қазіргі уақытта Қытай мен Өзбекстан бірлесіп 5 ботаникалық бақ құрып, топырақтағы тұзды сіңіретін, тұздылықты төмендететін сортаңға төзімді өсімдіктерді іріктеген. Өзбекстан тарапы сексеуіл, жыңғыл және басқа да өсімдіктердің егіс көлемін одан әрі ұлғайтуды жоспарлап отыр.

Өзбекстанның Нүкіс қаласында Арал теңізі халықаралық инновациялық орталығы «Қытайдың интеллектуалды ауыл шаруашылығы демонстрациялық аймағын» құрып, 40-тан астам сортаңға төзімді өсімдік түрін енгізді.

Бұдан басқа, Қытай тарапынан енгізілген су үнемдеуші ауыл шаруашылығы технологиялары да айтарлықтай нәтиже көрсетті. Мақта өсіру тәжірибесінде қытайлық технология суды 50%-70% үнемдеуге қол жеткізіп, сонымен қатар жоғары өнімділікті сақтап қалды.

Өзбекстан орман шаруашылығы комитетінің төрағасы Мұхитдиновтің мәлімдеуінше, 2018 жылдан бері Өзбекстанда сортаңға төзімді өсімдіктермен орман егу көлемі шамамен 2 миллион гектарға жеткен, құмды дауылдар мен тұзды шаңды дауылдардың қарқыны айтарлықтай төмендеген.